Soru: Ayakta su içmenin ve yemek yemenin hükmü nedir?
Cevap: Mümkün olduğu kadar ayakta yemek ve içmekten kaçınmamız gerekir! Eğer oturarak yiyip içmemize bir mani varsa, o zaman ayakta yiyip içebiliriz.
(1) Abdullah ibni Abbas (Radiyallahu Anhuma) şöyle dedi:
“Ben, Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’e zemzem verdim. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’de ayakta olduğu halde onu içti.”
Buhari 1562, Müslim 2027/117, Tirmizi 1943
(2) En-Nezzal bin Sebre (Rahmetullahi Aleyh) şöyle dedi:
“Ali (Radiyallahu Anh) öğle namazını kıldırdı ve sonra insanların hacetleri için Kufe mescidinin geniş yerinde ikindi namazı vakti gelinceye kadar oturdu. Sonra kendisine su getirildi. Ondan içti, yüzünü, ellerini, başını ve ayaklarını da yıkadı. Abdest aldıktan sonra ayağa kalktı ve artan suyu ayakta içti. Sonra Ali (Radiyallahu Anh):
−İnsanlar ayakta içmeyi kerih görüyorlar! Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şu benim yaptığımın aynısını yaptı dedi. (Yani Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ayakta su içti dedi.)”
Buhari 5668
(3) Enes bin Malik (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
“Şüphesiz ki, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) kişinin ayakta dikilerek su içmesini yasakladı!”
Katade (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
−Biz, Enes (Radiyallahu Anh)’a ayakta dikilerek yemek nasıldır? diye sorduk. Enes (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
−“O daha şerli veya kötüdür!”
Müslim 2024/113, Tirmizi 1940
(4) Ebu Said el-Hudri (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
“Şüphesiz ki, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ayakta dikilerek su içmeyi yasakladı!”
Müslim 2025/114, 115
(5) Ebu Hureyre (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Sizden hiç kimse, sakın ayakta dikilerek su içmesin!..”
Müslim 2026/116
(6) Amr bin Şuayb babası ve dedesi tarikiyle şöyle haber verdi:
“Ben, Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’i ayakta ve oturarak (su) içerken gördüm.”
Tirmizi 1944
(7) Ebu Hureyre (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ayakta su içen bir adam gördü de o adama şöyle buyurdu:
–“Kus!”
Adam:
−Niçin? dedi. Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
−“Kedinin seninle beraber içmesini sever misin?”
Adam:
−Hayır! dedi. Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
−“Andolsun ki, ondan daha şerli olan şeytan seninle beraber içti!”
Darimi 2134, Ahmed bin Hanbel Müsned 7990
(8) Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ayakta dikilerek su içen kimse, karnındakinin ne olduğunu bilseydi elbette onu kusardı!”
Ahmed bin Hanbel Müsned 7796, Fethu’l-Bari 10/85
Âlimler şöyle diyor; Görüldüğü gibi hadislerin hüküm yönüyle aralarında çelişki vardır. Bu hadislerin arasını cem etmede âlimler ihtilaf etmişlerdir. Hafız ibni Hacer (Rahmetullahi Aleyh) onların ihtilaflarını dile getirip yukarıda geçen hadislerde kast edilen manayı şöyle dile getirmiştir:
Âlimler bu hadisler hakkında birçok görüşe gitmiştir. Ancak en doğru görüş:
“Hadislerin arasını cem etmektir. Bu görüşün sahibi kimseler ayakta su içmeyi yasaklayan hadisleri, tenzihen kerahiyet üzere hamlederek diğer hadislerle arasını cem etmişlerdir. Hattabi ve ibni Battal (Rahmetullahi Aleyh)’in görüşleri bu doğrultudadır.”
İbni Hacer (Rahmetullahi Aleyh) şöyle dedi:
Bu görüş, görüşlerin en iyisi, itiraza en uzak ve ondan salim olanıdır. Netice olarak buna işaret etti ve:
“Kerahiyet sabit olursa, o irşat ve edeplendirmeye hamledilir, tahrime hamledilmez!” dedi.
Taberi (Rahmetullahi Aleyh)’de bu görüşü kesinleştirip şöyle dedi:
“Ayakta bir şey içmek caiz iken sonra Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) onu haram etseydi veya o haram iken Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) onu helal etseydi onu açıkça beyan ederdi. Haberler tearuz edince, ayakta içmeyi yasaklayan haberlerle cevaz veren haberlerin arasını cem ettik dedi.”
İbni Hacer Fethu’l-Bari 10/87
Allah-u âlem en doğru olan görüş ayakta içmenin haram olduğunu savunanların görüşüdür.
Hadislerin arasını cem yolu en iyi ve evla olan yoldur. Çünkü bu yolda delillerin hepsiyle amel etmek vardır. Ancak bu hadislerin arsını cem çok daha iyi olması gerekir. Bize göre doğru cem, yasaklayıcı hadislerin zahiri, ayakta içmenin haramlığını ifade etmektedir. Özellikle karinelere baktığımız zaman, o fiilin haram olduğunu söylemekten kaçış yoktur! Mezkûr karineler:
1) Ayakta su içmek yasak edilmiştir.
2) Ayakta su içmenin nehyi zecir ifadesiyle teyit edilmiştir.
3) Şeytanın ayakta içenle beraber içtiği beyan edilmiştir.
4) Ayakta su içen kimseye onu kusması emredilmiştir.
Ayakta bir şey içmeye cevaz veren hadislerin hepsi Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) fiili sünnetidir. Kavli sünnet ise taaruz anında fiili sünnete takdim edilir. Çünkü fiil hususiyet zan olunan kısımdır. Ancak ayakta içmeye cevaz veren hadisleri, yerin darlığı ve su kabının yukarı bir yerde asılı olması gibi özre hamletmek daha evladır…”
Selim Hilalî el-Menahi 3/150, 151
Sonuç: Aslolan oturarak yemek ve içmektir! Ama oturarak yemek ve içmek mümkün değilse yani hiç imkân yoksa o zaman ayakta yemek ve içmekte bir mahsur yoktur. Ama biz yine de üzerini çizerek diyoruz ki; Oturarak yemeye ve içmeye özen gösterelim!