Duanın Allah katında kabul edilmesi için yerine getirilmesi gereken şartları vardır. Bu şartlardan bazıları şöyledir:
Şöyle ki, Allah’tan başka kimse fayda sağlayamaz ve Allah’tan başka kimse kötülüğü gideremez.
Allah-u Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Zorda kalmış bir kimse dua ettiğinde kim icabet eder, kötülüğü kim giderir, kim sizi yeryüzünün halifeleri yapar. Allah’tan başka bir ilah mı!? Ne kadar da az hatırlıyorsunuz!”
Neml Suresi 62
İşte bu ayette anlatılan, tevhid ilmî ve itikadî tevhiddir, yani Rububiyet tevhididir.
Rububiyet: Allah’ın, her şeyin Rabb’i ve O’ndan başka Rab olmadığına itikat etmektir.
Kişinin Allah’ın gayrından bir şey istemesi veya Allah’tan başka birine dua etmesi caiz değildir. Çünkü bu Allah’a eş koşmaktır.
Allah (Azze ve Celle) şöyle buyuruyor:
وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلاَ تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَدًا
“Mescidler Allah’ındır. O halde Allah ile beraber hiç kimseye dua etme!”
Cin Suresi 18
Abdullah ibni Abbas (Radiyallahu Anhuma) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bana şöyle buyurdu:
“Bir şey istediğin vakit Allah’tan iste, yardım dilediğin vakit de yine Allah’tan dile!”
Tirmizi 2635
Bu ayet ve hadiste anlatılan, tevhid ise amelî tevhiddir, yani Ulûhiyet tevhididir.
Ulûhiyet: Allah’ın gerçek ilah olduğuna, O’ndan gayrı gerçek ilah olmadığına kesin itikat etmek ve ibadetlerle O’nu birlemektir.
Meşru tevessülün nevileri üçtür:
a) Allah-u Teâlâ’nın isimlerinden veya sıfatlarından biri ile tevessül etmek:
“Ey Allah’ım! Tek İlah Sensin, Senden başka ilah yok, Rahman’sın, Rahim’sin, Senden bana rahmet etmeni ve beni bağışlamanı istiyorum,” demesi gibi.
Yahut “Ey Rahman! Bana rahmet et, Ey Kerim! Bana ikram et,” demesi gibi.
Bu nevi tevessülün delili Allah-u Teâlâ’nın şu ayetidir:
“En güzel isimler Allah’ındır. O isimlerle Allah’a dua edin! O’nun isimleri hakkında sapıtanları bırakın, onlar yaptıklarının karşılığını göreceklerdir.”
A’raf Suresi 180
b) Salih amellerle Allah’a tevessül etmek. Mağara arkadaşlarının kıssasının içeriği, bu nevi tevessüldendir. Onlardan her biri yapmış olduğu salih bir amelle Allah’a tevessül etmişti de Allah da dualarına icabet etmişti.
Buhari 3279
c) Hayatta bulunan salih bir kimsenin duası ile Allah’a tevessül etmek.
Buhari 964
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Günaha ve akrabalık bağını kesmeye dua etmediği müddetçe kula icabet olunur.”
Tirmizi 3603
Bu konuya, şu hadisi delalet eder.
Ebu Hureyre (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Kabul olunacağından emin olduğunuz halde Allah’a dua ediniz! Biliniz ki Allah, boş gafil kalpten çıkan duayı kabul etmez!”
Tirmizi 3707, Hâkim 1817
Dua eden kimsenin kalbi hazır, söylediğini anlayan ve dua ettiği kimsenin de büyüklüğünü kavramış olması gerekir. Kulun, Rabbine, ne istediğini bilerek, dilinin telaffuz ettiğini kalbinin süzgecinden geçirerek dua etmesi gerekir. Kalp, edilen duadan gafil olduğu halde şiir okur gibi dua edilmez.
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Kabul olunacağından emin olduğunuz halde Allah’a dua ediniz! Biliniz ki, Allah boş gafil kalpten çıkan duayı kabul etmez!”
Tirmizi 3707, Hâkim 1817
Allah-u Teâlâ şöyle buyuruyor:
...إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ
“Kuşkusuz ki, Allah ancak muttakilerden/takva sahiplerinden kabul eder.”
Maide Suresi 27
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ey insanlar! Şüphesiz ki, Allah temizdir ve ancak temiz olanı kabul eder. Bir adam uzun bir yolculuk yapmıştır. Saçı başı dağınık, elbiseleri tozlu, ellerini semaya kaldırır ve Ya Rab! Ya Rab! der. Yediği haram, içtiği haram, giydiği haram ve haramla gıdalanmıştır! Allah bu kimseye nereden icabet edecek!?”
Müslim 1015/65
İşte bu zikredilen hususlar duanın kabul olması için şarttır.