Meleklere İman: İman usulleriyle ilgili zikredilen ayetlerde ve Cibril hadisinde görüldüğü gibi, Allah’a imandan sonra ikinci asıldır. Kişinin mü’min olabilmesi için meleklere de Kitap ve Sahih Sünnette geldiği gibi iman etmesi şarttır. Meleklere iman etmeyen mü’min kabul edilmez!
Melekler, Allah’ın ikram olunan kulları; Kendisi ile Rasulleri arasında Allah’ın elçileridir. Melekler, gökler ve yerin müvekkili, âlemde gerçekleşen her hareketi yerine getiren Allah’ın vazifeli kullarıdır. Onlar yaratılış ve ahlak bakımından değerli; zat ve sıfat bakımından tahir (pak ve temiz) fiil bakımından itaatkâr nurdan yaratılmış varlıklardır.
Allah-u Teâlâ melekleri kendisine kulluk için yaratmıştır. Bazı müşriklerin iddia ettiği gibi melekler, Allah’ın kızları, çocukları ve ortakları değildir! Bu hususta Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Rahmân çocuk edindi dediler! O yücedir. Hayır, (Rahmân’ın çocukları sandıkları melekler, O’nun) değerli kullarıdır. O meleklerden her kim, ben O’ndan gayrı bir ilahım, derse onu cehennemle cezalandırırız! Biz zalimleri işte böyle cezalandırırız!”
Enbiyâ Suresi 26-29
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Yoksa (Allah) yarattıklarından kızları kendisine aldı da oğulları size mi seçti? Rahmân’a nisbet edilen kız, onlardan birine müjdelendiği vakit onun yüzü simsiyah kesilir, öfkesinden yutkunup durur. Rahmân’ın kulları olan melekleri dişi saydılar. Onların yaratılışına mı şahid oldular (ki böyle söylüyorlar?) Şahidlikleri yazılacak ve bundan sorguya çekilecekler!”
Zuhruf 16, 17, 19
Cebrail; kalplerin ve ruhların hayatı olan vahiy görevlisi Allah’ın en değerli mahlûkatlarından biridir. Kur’an’da birçok ayet O’nun Allah ile rasulleri arasında sefirlik görevi yaptığını anlatmaktadır. Cebrail Ruhu’l-Emin, Ruhu’l-Kudüs ve Ruh gibi isimlerle de bilinir. Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“...Senin kalbine indirdiği için kim Cebrail’e düşman olursa...”
Bakara Suresi 97, 98
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Kur’an’ı kalbine uyarıcılardan olman için Ruhu’l-Emin indirdi.”
Şuara Suresi 193
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“De ki, Kur’an’ı Ruhu’l-Kudüs Rabb’inden hak olarak indirdi.”
Nahl Suresi 102
Mîkail; toprak, bitki ve tüm canlıların hayatı olan yağmurun indirilmesi rüzgârın çeşitli yönlere estirilmesi ve benzeri şeylerin görevlisi, büyük meleklerden biridir. Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Kim Allah’a, Meleklerine, Rasullerine, Cebrail’e ve Mîkaile düşman olursa bilsin ki, Allah da Kâfirlerin düşmanıdır!”
Bakara Suresi 98
İsrafil; öldükten sonra tekrar dirilme ve ikinci hayatın sebebi sûra üfleme görevlisi büyük meleklerden biridir. Ebu Said (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Sur sahibi İsrafil suru eline almış, başını eğmiş ve kulağını vermiş ne zaman onu üfleyeceğini beklerken ben nasıl rahat edebilirim ki!?”
Ahmed bin Hanbel Müsned 3/7/11039, Albânî Silsiletu’l-Ehâdîsi’s-Sahîha 1079
Önemine binaen Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) gece namazında bu üç meleğin isimlerini zikrederek şöyle dua etmiştir:
“Ey Cebrail, Mikail ve İsrafil’in Rabb’i olan Allah’ım gayb ve açıkta olanı bilen Sensin. Ey Allah’ım! İhtilaf ettikleri şeylerde kullarına hüküm veren ve aralarındaki ihtilafı fasleden Sensin. Kullarının ihtilaf üzere oldukları şeylerde hak üzere kendi izninle bana hidayet ver. Sıratı Müstakime istediğini ulaştıran Sensin.”
Müslim 770/200
Ölüm Meleği; ruhların kabzedilmesine memur büyük meleklerden biridir. Emri altındaki meleklerle eceli tamamlanan mahlûkatın ruhlarını kabzederler. Hadislerde ifade edildiği gibi, ölüm meleğinin yardımcıları kulların amellerine uygun bir sıfatta onların ruhlarını almaya gelirler. Kul güzel ameller sahibi, salih bir kişiyse melekler güzel bir sıfatta gelirler. Eğer kul güzel ameller sahibi değilse çirkin bir sıfatta gelirler. Bu hususa Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in şu hadisi delalet etmektedir. Bera bin Azib (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Mü’min bir kula ölüm gelip, dünyadan alakası kesilerek ahirete yöneldiği vakit kendisine yüzleri güneş gibi parlayan beyaz yüzlü melekler iner. Beraberlerinde cennet kokularıyla kokulanmış cennet kefenleri vardır. Bu melekler mü’min kulun başucuna otururlar. Sonra ölüm meleği gelir ve o da onun başucuna oturur. Ölüm meleği:
−Ey güzel nefis! Allah’ın bağışlaması ve rızasına çık der ve onun ruhunu alır.
Kâfir bir kula ölüm gelip dünyadan alakası kesilerek ahirete yöneldiği vakit kendisine yüzleri simsiyah kara yüzlü melekler iner. Beraberlerinde kıldan dokunmuş galiz kefenler vardır. Bu melekler o kâfir kulun başucuna otururlar. Sonra ölüm meleği gelir ve o da onun başucuna oturur. Ölüm meleği:
−Ey habis nefis! Allah’ın gazabına ve azabına çık der ve onun ruhunu işkenceyle alır.”
Ahmed bin Hanbel Müsned 18559, Albânî Ahkâmu’l-Cenâiz 199
Kulları önünden ve arkasından gece gündüz koruyan Muakkibat Melekleri vardır. Bunların vazifeleri kulları önünden ve arkasından hazarda ve seferde, uyurken ve uyanıkken muhafaza ederler. Bu hususa Allah-u Teâlâ’nın şu ayeti delalet etmektedir:
“Aranızda sözü gizleyen de, onu açık söyleyen de, geceleyin gizlenen de, gündüzün görünen de (O’nca) birdir. O’nun önünden ve arkasından takip eden muhafız melekler vardır. O’nu Allah’ın emriyle korurlar...”
Ra’d Suresi 10, 11
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“O kullarının üstünde tek hâkimdir. Sizin üzerinize koruyucu melekler gönderir...”
En’âm Suresi 61
Abdullah ibni Abbas (Radiyallahu Anhuma) Ra’d Suresi 11. Ayetin tefsirinde şöyle demiştir:
Ayetteki “takip eden...” kelimesinden murat meleklerdir. Onlar kulu önünden ve arkasından muhafaza ederler. Allah’ın kul hakkındaki takdiri geldiği zaman, onu kendi haline terk ederler.
Kiramen Kâtibin adı verilen yazıcı melekler vardır. Bu melekler kulların hayır ve şer amellerini yazarlar. Allah-u Teâlâ onlar hakkında şöyle buyurmaktadır:
“İyi bilin ki, üzerinizde bekçiler, değerli yazıcılar vardır. Yaptığınız şeyleri bilir ve yazarlar.”
İnfitar Suresi 10, 11, 12
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Kuşkusuz ki, biz amellerinizi yazıyorduk.”
Casiye Suresi 29
Münker ve Nekir ismi verilen kulu kabre defnedildiğinde sorguya çeken meleklerdir. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bu hususta şöyle buyuruyor:
“Kul kabrine konduğu ve arkadaşları dönüp gittiği zaman o, arkadaşlarının ayakkabılarının sesini işitir. Ona iki melek gelir. Bunlar ölüyü oturturlar ve ona Muhammed denilen kimse hakkında ne dersin? derler...”
Buhari 1259
Cennette görevli melekler vardır, başları ise Rıdvan’dır. Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Rab’lerinin (azabından) sakınanlar bölük bölük cennete sevk edildiler. Kapıları açılmış olan cennete vardıklarında onun bekçileri onlara: Selam size, ne hoşsunuz, ebedi kalmak üzere buraya girin! derler.”
Zümer Suresi 73
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Onlar adn cennetlerine girerler. Babalarından, eşlerinden ve çocuklarından salih olanlar da kendileriyle beraberdir. Melekler de her kapıdan yanlarına girerek: Sabretmenize karşılık selam size, dünya yurdunun sonu ne güzeldir.”
Ra’d Suresi 23, 24
“Malik ve cehennemde görevli Melekler vardır, onlara zebani denilmektedir. Başları ise Malik’tir. Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Ey iman edenler! Kendinizi bir ateşten koruyun ki, onun yakıtı insanlar ve taşlardır. Onun başında gayet katı, şiddetli, Allah’ın emirlerine karşı gelmeyen ve emredildikleri şeyleri yapan melekler vardır.”
Tahrim Suresi 6
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Ey Malik! Rabb’in bizim işimizi bitirsin, (bizi yok etsin) diye seslenirler. (Malik) Sizler (burada) kalacaksınız, dedi.”
Zuhruf Suresi 77
Müjdeci melekler vardır. Bunlar mü’minleri vefat anında ve kıyamet gününde güzel bir akıbetle müjdelerler. Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Rabb’imiz Allah’tır deyip sonra istikamet üzere olanların üzerine melekler iner. Korkmayın, üzülmeyin, size söz verilen cennetle sevinin. Biz dünya hayatında da ahiret hayatında da sizin dostlarınızız...”
Fussilet Suresi 30, 31
Hameletu’l-Arş adı verilen melekler vardır. Bunlar sekiz tanedir, görevleri Allah’ın arşını taşımaktır. Kuran o melekleri şöyle açıklamaktadır. Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“O gün Rabb’inin Arş’ını, üstlerinde sekiz melek taşır.”
Hakka Suresi 17
Seyyahun melekleri vardır. Bunlar ilim meclisi bulurlarsa oraya iner ve talim edilen ilme katılırlar. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in şu hadisi buna delalet etmektedir:
“Her hangi bir topluluk Allah’ın evlerinden bir evde toplanıp Allah’ın Kitabını tilavet ederler ve onu aralarında karşılıklı öğrenerek ders yaparlarsa muhakkak onların üzerlerine sekinet iner. Kendilerini rahmet kaplar. Melekler onların etrafını çepeçevre kuşatırlar. Allah da onları kendi yanında bulunanlar içerisinde anar.”
Müslim 2699/38
Dağlarla görevli melekler vardır. Aişe (Radiyallahu Anha) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“...Başımı kaldırıp semaya baktığım vakit bir bulutun beni gölgelendirdiğini gördüm. Buluta baktığımda onun içinde Cebrail’i gördüm. Cebrail bana nida edip:
−Ya Muhammed! Muhakkak ki, Aziz ve Celil olan Allah kavminin sana dediklerini ve korumayı reddettiklerini işitti. Allah sana bu dağlar meleğini gönderdi. Bu meleğe kavmin hakkında ne dilersen emredebilirsin, dedi. Bunun üzerine Dağlar Meleği bana nida edip selam verdi. Sonra:
−Ya Muhammed! Şüphesiz ki, Allah kavminin sana söylediği sözleri işitti. Ben dağlar meleğiyim. Rabb’in, kavmin hakkında istediğini bana emredesin diye beni sana gönderdi. Şimdi onlara ne yapmamı istersin? Eğer şu iki yalçın dağı Mekkeliler üzerine birbirine kapatıvermemi istersen emret (onları kapatıvereyim) dedi. Ona:
−Hayır, ben Allah’ın bu müşriklerin sulbünden yalnız Allah’a ibadet eden ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayan (muvahhid) bir nesil çıkarmasını dilerim, dedim.”
Müslim 1795/111, Buhari 3231
Beytu’l-Mağmur’u ziyaret eden melekler vardır. Enes bin Malik (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ben orada İbrahim Aleyhisselam ile sırtını Beytu’l-Mağmur’a dayanmış olarak karşılaştım. Beytu’l-Mağmur’u gördüm, ona günde yetmiş bin melek girer ve bir daha ona dönemezler.”
Müslim 162/259, Buhari 3207
Başka rivayette Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Beytu’l-Mağmur’a her gün yetmişbin melek girer ve onlar bir daha oraya giremezler!”
El-lu’lu ve’l-Mercan 103
Allah-u Teâlâ Beytu’l-Mağmur’a yemin ederek şöyle buyurmuştur:
“Tura, yayılmış ince deri üzerine satır satır yazılmış Kitaba, Beytu’l-Mağmur’a, yükseltilmiş tavana, kaynatılmış denize andolsun ki, Rabb’inizin azabı mutlaka meydana gelecektir.”
Tur Suresi 17
İbni Kesir (Rahmetullahi Aleyh) bu ayetin tefsirinde şöyle demektedir:
“Beytu’l-Mağmur meleklerin ibadet ve tavaf ettikleri yerdir. Kâbe nasıl yeryüzü halkının tavaf ve ibadet mekânı ise Beytu’l-Mağmur da gökyüzü halkının tavaf ve ibadet mekânıdır.”
Kıyam eden melekler Rükû eden melekler ve secde eden melekler vardır. Bunlar bu amellerinde asla fütur etmezler. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
“Şüphesiz ki, ben semanın gıcırtısını duyuyorum. Semanın gıcırdaması kınanmaz! Kuşkusuz ki, her karış mesafede bir melek ya secde etmekte veya kıyam etmektedir.”
Albânî Silsiletu’l-Ehâdîsi’s-Sahîha 852
Bu meleklerin görevi, ceninin ana karnında yüz yirmi günü tamamladığında ona dört şeyi yazmasıdır. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in şu hadisi buna delalet etmektedir.
Abdullah ibni Mes’ud (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Bize daima doğru söyleyen ve doğruluğu tasdik olunan Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Sizin her birinizin insan nüvesi, kırk gün anasının karnında meni olarak toplanır. Sonra o madde bir o kadar zaman içinde katı bir kan pıhtısı halini alır. Sonra yine bir o kadar zaman içinde (o madde) bir çiğnem et olur. Sonra Allah bir melek gönderir ve bu melek (o cenine ruh üfürür) ve dört kelime ile yani; rızkını, ecelini, şaki yahut said olduğunu yazmakla emrolunur...”
Buhari 6487, Müslim 2643/1
Şaki: Cehennemlik
Said: Cennetlik
Meleklerin bir özelliği de içerisinde resim ve köpek olan eve girmemeleridir. Bu hususta Rasulü Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmaktadır:
“Melekler, içerisinde köpek ve resim bulunan eve girmez!”
Buhari 3039
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
“Melekler nurdan yaratıldı, cinler dumansız ateşten yaratıldı, Âdem ise Kur’an’da size vasfedilen şeyden yaratıldı.”
Müslim 2996/60
Abdullah ibni Mes’ud (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
“Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Cebrail’i kendi suretinde görmüş. Onun altı yüz kanadı vardır. Kanatlarının her biri ufuğu kaplamış, kanatlarından inci ve yakut gibi mücevherler düşüyordu.”
Ahmed bin Hanbel Müsned 1/395
Cabir (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Arşı taşıyan meleklerden birini anlatmam için bana izin verildi. Onun kulak memesiyle omzu arası mesafe yedi yüz senelik yolculuk kadar uzunluktadır!”
Ebu Davud 4727, Tabarani Mucemu’l-Evsad 4418, Albânî Silsiletu’l-Ehâdîsi’s-Sahîha 151
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Kitapta Meryem’i de an. Bir zamanlar O ailesinden ayrılıp doğu tarafında bir yere çekilmişti. Onlarla kendi arasına bir perde çekmişti. Bizde ruhumuzu (Cebrail’i) O’na gönderdik. (Cebrail) O’na tam bir insan şeklinde göründü. Meryem: Ben senden Rahmân’a sığınırım. Eğer (Allah’tan) korkuyorsan (bana dokunma) dedi.”
Meryem Suresi 17, 18
Rabbimiz Tebâreke ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
“Oysa üzerinizde koruyucu (yaptıklarınızı yazıcı) melekler vardır. Değerli yazıcılar. Yaptığınız her şeyi bilirler.”
İnfitar Suresi 10, 11, 12
Meleklerin bu özelliklerinden dolayı ve bizim de onlar gibi olmamızı istediği için Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmuştur:
“Meleklerin Rab’lerinin huzurunda saf durduğu gibi saflar oluşturmayacak mısınız?”
Biz:
−Ya Rasulallah! Onlar Rab’lerinin huzurunda nasıl saf yapıyorlar? dedik. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
−“Birinci safı iyice doldurup tamamlar ve birbirlerine yapışıp kenetlenirler sonra ikinci üçüncü safları da aynen böyle yaparlar.”
Müslim 430/119
Ebu Hureyre (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Allah bir kulu sevdiği zaman, Cebrail’e; ‘Ben falanı seviyorum, sen de sev’ diye emreder. Cebrail de onu sever. Sonra Cebrail gökte nida edip; ‘Allah falan kimseyi seviyor, bu sebeple siz de onu seviniz!’ der. Akabinde semâ ehli de onu sever. Sonra Allah yerdeki insanların gönüllerine o kimsenin kabul ve sevgisini kor.”
Buhari 3029, Müslim 2637/157
Ebu Umame (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Şüphesiz ki, Allah ve melekleri hatta kovuğundaki karınca ve denizdeki balık insanlara hayır öğreten kimselere dua ve istiğfar ederek salât ve selam ederler.”
Albânî Sahîhu’l-Cami’ 1838
Bera bin Azib (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’i şöyle derken işittim:
“Şüphesiz ki, Allah ve melekleri birinci safa selam etmektedir.”
İbni Mace 997, Ebu Davud 543, Ahmed bin Hanbel Müsned 4/285, Albânî Sahihu’l-Cami’ 1839
Ebu Hureyre (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Biriniz namaz kıldığı yerde hades yapmadan (veya kalkmadan) beklediği surece melekler ona salât eder. Ey Allah’ım! Kulunu bağışla ona acı derler.”
Ahmed bin Hanbel Müsned 2/252, İbni Mace 799, Albânî Sahihu’l-Cami’ 6727
Ebu Hureyre (Radiyallahu Anh) şöyle dedi:
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Her hangi bir topluluk Allah’ın evlerinden bir evde toplanıp Allah’ın Kitabını tilavet ederler ve onu aralarında karşılıklı öğrenerek ders yaparlarsa muhakkak ki, onların üzerlerine sekinet iner. Kendilerini rahmet kaplar. Melekler onların etrafını çepeçevre kuşatırlar. Allah da onları kendi yanında bulunanlar içerisinde anar.”
Müslim 2699/38
Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurdu:
“Ya Eba Bekir! Müjdeler olsun! Allah’ın yardımı geldi. İşte Cebrail, atının dizginini almış ennek’a yokuşuna sürüyor!”
İbni Kesir 3/284, Albânî Tahrici Fıkhı’s-Sire 226
Bu meseleye dalmamak bir Müslüman için en hayırlısıdır. Kuşkusuz ki, bu mevzua dalıp konuşmanın hiçbir faydası yoktur. Rasulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) şöyle buyurmaktadır:
“Kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesi kişinin İslam’ının güzelliğindendir!”
Tirmizi 2419, 2420, İbni Mace 3976
Bizim üzerimize vacip olan, Meleklere ve Nebilere iman etmektir; iki gruptan hangisinin daha faziletli olduğunu araştırmak değildir! Bununla beraber delillerin arasını cem etme hususunda İbni Teymiyye’nin şu ifadelerini zikretmeyi uygun görüyorum:
“Beşer cennete girip yüksek derecelere erdiği an meleklerden üstün olur. Ancak meleklerin şimdi refiki alada olanları vardır.”